Главная Кафедры Социально-гуманитарных дисциплин Новости кафедры Кеңестік Қазақ Республикасына – 100 жыл
14  октября 2020                  938
Кеңестік Қазақ Республикасына – 100 жыл

Қазақстан инженерлік-техно­логиялық университетінде Әлеуметтік-гумани­тарлық пәндер кафедрасының ұйым­дастыруымен Қырғыз (Қазақ) Авто­номиялы Кеңестік Социалистік Рес­публикасының құрылғанына (1920 жыл, 6 қазан) 100 жыл толуына орай «Кеңестік Қазақ Республикасы – тә­уелсіз Қазақстан Республикасының тарихи негізі» атты тақырыпта онлайн дөңгелек үстел өткізілді.

Дөңгелек үстел жұмысына Ш.Уәлиханов атындағы Тарих және этнология институты «ХХ ғасырдағы Қазақстан тарихы» бөлімінің меңгерушісі, тарих ғылымдарының кандидаты Сәбит Шілдебай қатысып, «Автономиялы Кеңестік Қазақ Республикасының құ­рылуы: тарихы және өзекті мәселелері» атты тақырыпта баяндама жасады. Сәбит Шілдебай баяндамасында бүгінгі тәуелсіз Қазақстан Республикасына тарихи негіз бол­ған Қырғыз (Қазақ) Автономиялы Кеңестік Социалистік Республикасының құрылу тарихы мен оған қатысты мифтерді саралап, ұлттық автономия құруға қатысты қазақ қайраткерлерінің қоғамдық-саяси көзқарасындағы қайшылықтар мен әртүрлі бағыттарға ғылыми тұрғыдан талдау жасады және ұлт қайраткерлерінің осы жолдағы саяси күресіне объективті тарихи баға берді.

«Кеңестік Қазақ Республикасының құ­рыл­ған күні – 6 қазан. Себебі дәл осы күні ҚАКСР Кеңестері Құрылтай съезінің кешкі мәжілісінде 2 «қарсы» және 5 «қалыс» дауыспен «ҚАКСР еңбекшілері құ­­қығының декларациясы» атты бірінші конституциялық құжат қабылданып, съезд ҚАКСР-ды жұмысшылардың, еңбекші қа­зақ халқының, шаруалар, казактар, қы­зыл әскерлер депутаттары кеңестерінің рес­публикасы деп жариялады» дей отырып, 1920 жылы 26 тамызда РКФСР БОАК пен ХКК-нің «Автономиялы Қырғыз (Қазақ) Социалистік Кеңестік Республикасын құру туралы» декреті қабылданғанымен, республиканың құрылмағанын, 4 қазанда кешкі сағат 18.00-де Орынбордағы Свердлов сарайында ҚАКСР Кеңестері Құрылтай съезі салтанатты түрде ашылғанымен, ол күні республиканың жарияланбағанын нақты архив құжаттары негізінде дәлелдеп, дөңгелек үстел қатысушыларына көрсетіп берді. «2020 жылы 6 қазанда Кеңестік Қа­зақ Республикасының құрылғанына 100 жыл толады. Дәл осы республика – қазіргі тәуелсіз Қазақстанға тарихи негіз болды»,­– деді тарихшы. Ал 1920 жылы 4-12 қазан аралығында өткен ҚАКСР Кеңестері Құрылтай съезінің ең соңғы – 12 қазанда өткен мәжілісінде 76 мүшеден және 25 мү­­шелікке кандидаттан тұратын ҚазОАК құрамы сайланып, 10 адамнан тұратын ҚазОАК Президиумы мен 14 адамнан тұратын ХКК сайланғанын баяндап берді.

Осы уақытқа дейін жарық көрген «Қа­­зақстан тарихы» оқулықтарында бұл мә­селелер айтылмаған. Студенттерді Қазақ автономиясын құрудағы Алашорданың көсемі Ә.Бөкейханов пен оның бұрынғы мүшесі болған Ә.Ермековтің рөлі туралы сұрақтар қызықтырады екен.

Жыл әйелі анықталды
Елбасы Egemen Qazaqstan газетін 100 жылдық мерейтойымен құттықтады
«Егеменге» ескерткіш

Тарихшы С.Шілдебай Ә.Бөкейхановтың 1920 жылдың тамызында Мәскеуде болғаны туралы ешқандай деректің жоқ екенін, осы уақытқа дейін осы мәселені зерттеген ірі ғалымдар С.Зиманов, С.Бейсембаев және Д.Аманжолованың да еңбектерінде ондай пікірдің жоқтығын алға тарта отырып, өзі тапқан архив құжаттары да «1920 жылы 12 та­мызда В.И.Лениннің төрағалығымен өт­кен «Қырғыз туралы мәселелер жөніндегі» кеңестің мәжілістеріне Ә.Бөкейхановтың қатыспағанын дәлелдейді», – деді.

Еліміздегі тарихпен айналысатын бас ғылыми-зерттеу мекемесінің тарихшысымен кездесу студенттер үшін де, оқытушылар үшін де пайдалы болды.

Алмагүл ОРДАХАНОВА, Қазақстан инженерлік-технологиялық университетінің қауымдастырылған профессоры міндетін атқарушы